Το «καθαρόαιμο» πανηγύρι του Άη-Συμιού στο Μεσολόγγι
Photo Credits: ©Stelios Matsagos

Το «καθαρόαιμο» πανηγύρι του Άη-Συμιού στο Μεσολόγγι

[rt_reading_time postfix="minutes" postfix_singular="minute"] read
Share it:

Οι «αρματωμένοι» και οι «καβαλαραίοι», οι παρέες, οι «ζυγιές», ο εκστατικός ήχος από τους ζουρνάδες και τα νταούλια κάνουν το πανηγύρι του Άη-Συμιού στο Μεσολόγγι μια γιορτή με πολυσύνθετο κοινωνικό, ιστορικό, θρησκευτικό και συμβολικό χαρακτήρα.

Εκατοντάδες Μεσολογγίτες και επισκέπτες από πολλές περιοχές της χώρας ενώνονται κάθε χρόνο το τριήμερο του Αγίου Πνεύματος στο πανηγύρι του Άη-Συμιού και βιώνουν μια μοναδική εμπειρία που έχει παραμείνει αναλλοίωτη με το πέρασμα των αιώνων.  

Για τους κατοίκους το πανηγύρι αποτελεί σήμα κατατεθέν της πόλης μιας και τιμούν τον γέροντα AΪ Σήμο δύο φορές τον χρόνο. Το καλοκαίρι το τριήμερο από την Κυριακή της Πεντηκοστής μέχρι την Τρίτη της Αγίας Τριάδος, ενώ τον χειμώνα το διήμερο 2-3 Φεβρουαρίου.

Για τους κατοίκους, το πανηγύρι αποτελεί σήμα κατατεθέν της πόλης, μιας και τιμούν τον γέροντα Άη Σήμο δύο φορές τον χρόνο. Το καλοκαίρι το τριήμερο του Αγίου Πνεύματος, ενώ τον χειμώνα το διήμερο 2-3 Φεβρουαρίου.

Πανηγύρι Άη- Συμιού
©Stelios Matsagos

Το πανηγύρι τον χειμώνα λέγεται και Γυναικείο, γιατί τα παλιά χρόνια πήγαιναν κυρίως οι γυναίκες που είχαν κάνει τάμα στον Άγιο μαζί με τα παιδιά τους.

Το πανηγύρι διοργανώνεται στο Μεσολόγγι από τα πρώτα χρόνια της ίδρυσης της πόλης, εξυμνώντας τον αγώνα των Μεσολογγιτών για ελευθερία. Με αυτόν τον τρόπο τιμάται η ηρωική έξοδος του Μεσολογγίου στη μονή του Αγίου Συμεώνος, περίπου 7 χιλιόμετρα βορειοδυτικά του Μεσολογγίου.

Κοσμοσυρροή
© Stelios Matsagos

Πρόκειται για το μέρος όπου οι κάτοικοι της πόλης συναντούσαν επί τουρκοκρατίας – με το πρόσχημα του πανηγυριού – τους κλέφτες του βουνού, συζητούσαν, έτρωγαν, τραγουδούσαν και οργάνωναν τις επαναστατικές τους δράσεις.

Το ίδιο μοναστήρι είχαν καθορίσει ως τόπο συνάντησης και οι «εξοδίτες», οι άνθρωποι που κατάφεραν να σωθούν από τη νύχτα της εξόδου.

«Αρματωμένοι» και «Καβαλαραίοι»

Πανηγύρι Άη-Συμιού Καβαλαραίοι
©Stelios Matsagos

Η προετοιμασία του πανηγυριού ξεκινάει από τη γιορτή της Αναλήψεως, δέκα ημέρες περίπου πριν από την πραγματοποίηση του – με τους συμμετέχοντες να κανονίζουν τους «ρεφενέδες».

Οι συμμετέχοντες χωρίζονται σε δύο ομάδες: τους «αρματωμένους» και τους «καβαλαραίους». Οι αρματωμένοι δημιουργούν παρέες, συνήθως συνολικά 7 με 8, οι οποίες αποτελούνται από 8-20 άτομα και ντύνονται όπως οι παλιοί κλέφτες των βουνών και αγωνιστές.

Η παραδοσιακή μεσολογγίτικη φορεσιά του «Αη-Συμιώτη» (Ντουλαμάς) δεν μοιάζει με καμία άλλη σε όλη την Ελλάδα, ενώ οι «αρματωμένοι» είναι φυσικά ζωσμένοι με άρματα. Πολλά από τα φυσεκλίκια, τα όπλα και τις κουμπούρες αποτελούν κειμήλια της επανάστασης που φυλάσσουν οι μεσολογγίτικες οικογένειες για αιώνες.

Κάθε παρέα έχει τον αρχηγό της, τον «καπετάνιο», τον πρώτο μεταξύ ίσων. Συνήθως είναι ο μεγαλύτερος ή ο πιο πεπειραμένος στην εθιμοτυπία του πανηγυριού.

Τα μέλη της παρέας συγκεντρώνονται στα «στέκια» τους πολλές φορές κατά τη διάρκεια του έτους, συζητώντας για τις λεπτομέρειες σχετικά με το πανηγύρι και αναπτύσσοντας ισχυρούς κοινωνικούς δεσμούς.

Οι καβαλαραίοι, η πλειοψηφία των οποίων είναι νέοι, ιππεύουν τα άλογα και ακολουθούν τους αρματωμένους.

Στολίζουν επίσης το πανηγύρι και έχουν όλοι στην πλάτη τους μια λαμπάδα, ένα τάμα που αφήνουν την τελευταία μέρα του πανηγυριού στην Ιερά Μονή του Άη–Συμιού. Φορούν συνήθως μπλε ή χακί παντελόνι και πουκάμισο.

Τα όργανα

Το νταούλι
© Stelios Matsagos

Αναπόσπαστο κομμάτι των εορτασμών είναι αδιαμφισβήτητα η μουσική. Κάθε παρέα συνοδεύεται από 2-3 τσιγγάνους οργανοπαίκτες, οι οποίοι παίζουν ασταμάτητα νταούλια, ο ήχος των οποίων αντηχεί σε ολόκληρη την πόλη επί τρεις ημέρες.

Το «κουαρτέτο» ή καλύτερα η Ζυγιά, αποτελείται από 3 άτομα, από τους οποίους οι 2 παίζουν ζουρνά και ο ένας νταούλι. Ο πρώτος ζουρνατζής παίζει το τραγούδι και λέγεται μάστορας η πριμαδόρος, ο δεύτερος ζουρνατζής κρατάει το μπάσο και λέγεται μπασαδόρος.

Χορός στο πανηγύρι Άη- Συμιού
© Stelios Matsagos

Οι οργανοπαίχτες είναι τσιγγάνοι που μαθαίνουν ζουρνά και νταούλι από γενιά σε γενιά . Από τα τραγούδια του, γνήσια δημοτικά και ατόφια στο χρόνο, πολλά είναι τοπικά, καθαρά μεσολογγίτικα και τραγουδιούνται για πολλές γενιές με τον ίδιο «Αη-Συμιώτικο» τρόπο.

Ο χορός

Ο χορός στο πανηγύρι του Άη-Συμιού είναι ο χορός της παρέας. Κάθε παρέα έχει τον δικό της χώρο  και τη δική της ζυγιά. Οι αρματωμένοι  ξεκινούν πρώτοι τον χορό και μετά δίνουν την ευκαιρία στους καλεσμένους να μπουν στον κύκλο του χορού και να γλεντήσουν μαζί.  Οι περισσότερο συνηθισμένοι χοροί του πανηγυριού είναι  οι «μιμητικοί» χοροί.

Ο συνδυασμός των αρχαϊκών ήχων του ζουρνά και του νταουλιού, συχνά οδηγεί σε έκσταση τους συμμετέχοντες μέσα από μια πολύ έντονη συγκινησιακή εμπειρία. Πρόκειται για μιμητικές κινήσεις του σώματος στην προσπάθεια του ανθρώπου να μιμηθεί και να βιώσει αυτά τα «λαϊκά» δρώμενα.

Οι πιο δημοφιλής «μιμητικοί» χοροί είναι: «Ο χορός του πεθαμένου», «Το χελάκι», «Της καρακάξας», «Το πιπέρι»,  «Το ραστ»

Το εθιμοτυπικό οργανόγραμμα

Το γλέντι
© Stelios Matsagos

Το πανηγύρι ξεκινά το βράδυ του Σαββάτου, όπου οι “παρέες”, συγκεντρώνονται στα στενά σοκάκια τη πόλης. Κάθονται στις ταβέρνες, όπου η κάθε παρέα επί 3 μέρες θα έχει το δικό της τραπέζι. Τρώνε, πίνουν, τραγουδούν, ενώ οι τσιγγάνοι δεν σταματούν να παίζουν μουσική όπως είπαμε.

Για την προσφορά τους αυτή, οι παρέες τους ραίνουν ακατάπαυστα με… χαρτονομίσματα. Μπορείτε να φανταστείτε στο τέλος του τριήμερου τι χαρτονομίσματα έχουν συγκεντρώσει οι τσιγγάνοι.

© Stelios Matsagos

Την Κυριακή της Πεντηκοστής, ο καπετάνιος κάθε παρέας με τη συνοδεία της ζυγιάς, (που παίζει την Άη–Συμιώτικη μπαντονάδα) περνάει από τα σπίτια των μελών. Κερνιέται ούζο, ραβανί και χαιρετά «γεια σου αδέρφι, χρόνια πολλά και πάλες καλές αντάμωσες».

Το απόγευμα όλες οι παρέες συγκεντρώνονται στο Μητροπολιτικό ναό του Αγίου Σπυρίδωνα, παίρνουν τις σημαίες τους, το Άη-Συμιώτικο μπαϊράκι που το κρατάει καβαλάρης και το δίσκο με τα κόλλυβα. Στα Ηρώα σταματούν για επιμνημόσυνη δέηση.    Όταν η δέηση τελειώσει οι πανηγυριστές παίρνουν το δρόμο για το μοναστήρι κι αρχίζουν οι ζουρνάδες και οι μπαταρίες .

Φτάνοντας στον Άη–Συμιό προσκυνούν, ανάβουν τα τάματα (λαμπάδες), αφήνουν τα κόλλυβα στην εκκλησία, κάθε παρέα αφήνει τη σημαία της στον πλάτανό της. Ξαρματώνονται, ξεσελώναν και ξεκινούν ολονύκτιο γλέντι.

Πλήθος τσιγγάνων  έχει κατασκηνώσει στο χώρο του μοναστηριού πρωτίστως οι φαμίλιες των οργανοπαικτών, αλλά και άλλες που έχουν σκοπό να βαπτίσουν τα παιδιά τους στο μοναστήρι ή απλώς να προσκυνήσουν.

©Stelios Matsagos

Το πρωί της Δευτέρας τελείται Θεία Λειτουργία. Μάλιστα υπάρχει άγραφος κανόνας να σταματούν τα όργανα μόλις χτυπήσει η καμπάνα. Μετά την απόλυση, μια επιτροπή από τους πανηγυριστές παίρνει τον δίσκο.

Το κέρασμα στους δρόμους
© Stelios Matsagos

Μετά τη λειτουργία ανταμώνουν γλεντοκόποι από τις γύρω περιοχές, ξενιτεμένοι Μεσολογγίτες και βογκούν οι ρεματιές από το ζουρνά και το νταούλι. Γύρω από το μοναστήρι υπάρχουν υπαίθρια ψητοπωλεία και πλανόδιοι μικροπωλητές.

Οι παρέες ψήνουν αρνιά και κοκορέτσια αλλά και χέλια πετάλια. Τ’ απόγευμα κατά τις 5 αρχίζει η επιστροφή στην πόλη με τους ήχους των ζουρνάδων και χορό. Καταλήγουν στον Άγιο Σπυρίδωνα όπου παραδίνουν τις σημαίες και το μπαϊράκι στον παπά.    Το γλέντι τώρα συνεχίζεται στην πόλη.

Το "ασήμωμα"
© Stelios Matsagos

Παλιότερα την Τρίτη, το πανηγύρι μεταφέρονταν στο νησάκι της Κλείσοβας. Κάπου εκεί τελειώνει το μοναδικό και ωραίο εθνικό-θρησκευτικό πανηγύρι του Άη-Συμιού, με τους πανηγυριστές να αποχαιρετίζονται με παραδοσιακό τραγούδι.

Η σημασία του πανηγυριού

Το πανηγύρι του Άη-Συμιού δεν είναι μόνο ένα απλό πανηγύρι όπου πίνουν, μεθούν και χορεύουν. Για τους Μεσολογγίτες πέρα από μια συνάντηση με τους προγόνους, πέρα από μια γιορτή ελευθερίας και ειρήνης, στο πιο βαθύ της νόημα, είναι και γιορτή του καλοκαιριού, της χαράς, της ζωής, του γλεντιού και του ξεφαντώματος. Το προσκύνημα στον Άγιο δεν είναι μόνο από θρησκευτική ιδεοληψία, αλλά για να θυμηθούν τα μεγαλεία και τις θυσίες τού Αγώνα και να κάνουν μνημόσυνο των πεσόντων, στις Πολιορκίες και την Έξοδο των συμπατριωτών τους.

Τραγούδια και χοροί
© Stelios Matsagos

Λαϊκή ποίηση με αφορμή το πανηγύρι

Ντόπιοι ποιητές έγραψαν τραγούδια και ποιήματα στα οποία αναφέρεται το Πανηγύρι και ο Άγιος. Τα κείμενα αυτά είναι λαογραφικού ενδιαφέροντος. Δίνουν πληροφορίες για το Πανηγύρι, τους Μεσολογγίτες και το Μεσολόγγι, που καλύπτουν ένα μεγάλο διάστημα που ξεκινάει απ’ το 1880 περίπου και φτάνει ως τις μέρες μας.

Ένα από τα πιο γνωστά είναι το ποίημα του Κωστή Παλαμά «Το Πανηγύρι του Ψαρά» από τη συλλογή «Οι Καημοί της Λιμνοθάλασσας» (1912).

Ο Χρηστάκης Μ. Παλαμάς (αδερφός του Κωστή) στα Γεροντικά Σονέττα αναφέρεται στο πανηγύρι , αλλά και στην Αγία Τριάδα.

O Μαλακάσης έγραψε το ποίημα πολλά χρόνια μετά το θάνατο του Τάκη-Πλούμα, λεβέντη του Μεσολογγίου.

 

 

 

Renova Deco
Smart Booking Title
Smart Booking

Explore More