Πίτσα: μία ιστορία 2.000 ετών

Πίτσα: μία ιστορία 2.000 ετών

[rt_reading_time postfix="minutes" postfix_singular="minute"] read
Share it:

Ποιο είναι το πρώτο πράγμα που σας έρχεται στο μυαλό όταν σκέφτεστε την Ιταλία; Για κάποιους είναι η Αναγέννηση, για άλλους η αρχαία Ρώμη ή το Κολοσσαίο. Στο μυαλό των περισσότερων όμως έρχεται κάτι άλλο… η πίτσα.

Μπορεί να θεωρούμε την πίτσα ένα «φαινόμενο του 20ού αιώνα αλλά η αλήθεια είναι το ταξίδι της πίτσας δεν ξεκίνησε όταν «πέρασε» τον Ατλαντικό. Για την ακρίβεια το ταξίδι ξεκινάει δύο χιλιάδες χρόνια πριν.

«Η ιδέα της πίτσας είναι πολύ παλιά» λέει ο Ντιέγκο Ζανκάνι, καθηγητής μεσαιωνικών και σύγχρονων γλωσσών στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης και συγγραφέας του βιβλίου «How We Fell in Love with Italian Food».

«Οι Αρχαίοι Ελληνες είχα την “πίσσα” ή “πίτα” και σύμφωνα με μία πρόσφατη έρευνα η πίτσα συνδέεται με τις διάφορες πίτες που υπήρχαν στη Μεσόγειο. Οπότε η ιδέα είναι πολύ παλιά, αλλά η αρχαία πίτσα ήταν στην ουσία ψωμί, άλλες φορές τηγανισμένο και άλλες ψητό, μαζί με κάποια συνοδευτικά».

Η πίτσα «εμφανίζεται» ξανά το 997 μ.Χ. Ένα «συμβόλαιο ενοικίασης» για ένα σπίτι στο χωριό Gaeta, νότια της Νάπολης, ανέφερε ότι ο ιδιοκτήτης θα πληρωθεί με χοιρινό κρέας και πίτσα, αν και σύμφωνα με τον Ζανκάνι, ίσως εννοούσε απλά φέτες ψωμιού.

Fast forward στο 1570 και ο αρχισέφ του Πάπα είχε τη δική του συνταγή για πίτσα, η οποία στην ουσία ήταν ένα «κέικ» με φουντούκια και ζάχαρη, όπως υποστηρίζει ο Ζανκάνι.

Όταν η πίτσα έγινε… «η πίτσα»

Επτακόσια χρόνια μετά το από το ιδιαίτερο συμβόλαιο ενοικίασης, η πίτσα έφτασε «επισήμως» στη Νάπολη στις αρχές του 18ου αιώνα. Η αρχική της μορφή όμως (ψημένο ψωμί αλειμμένο με μία παχιά στρώση χοιρινού λίπους και αργότερα ελαιόλαδο και μία στρώση τυριού) δεν έχει καμία σχέση με το φαγητό που μερικούς αιώνες αργότερα θα «κατακτούσε» τον κόσμο.

Το 1760 οι φρέσκες ντομάτες έφτασαν στους δρόμους της Νάπολης και έτσι ξεκίνησε η παραγωγή πίτσας στην πόλη.

Οσοι επισκέπτονταν την Νάπολη μετέφεραν τη νέα αυτή δημιουργία πίσω στις πόλεις τους, με αποτέλεσμα η φήμη του πιάτου να εκτοξευθεί. Ο Αλέξανδρος Δουμάς, συγγραφέας των «Τριών Σωματοφυλάκων», έγραψε για τα διαφορετικά υλικά που μπορείς να βάλεις πάνω στην πίτσα, ενώ ο Κάρλο Κολοντί, δημιουργός του «Πινόκιο» είχε αναφέρει ότι η πίτσα δεν του άρεσε ιδιαίτερα. O Σάμιουελ Μορς, εφευρέτης του Κώδικα Μορς, επίσης μισούσε την πίτσα. Φαίνεται όμως ότι βρισκόταν στη μειοψηφία καθώς ο βασιλιάς της Νάπολης Φερδινάνδος είχε ζητήσει να φτιαχτεί ειδικός φούρνος στην καλοκαιρινή του οικία για να μπορεί να τρώει πίτσα και εκεί. «Ηταν το φαγητό των φτωχών, αλλά προφανώς το απολάμβανε», λέει ο Ζανκάνι.

Πίτσα
«Όπως μου αρέσει να λέω, η ναπολιτάνικη πίτσα δεν έχει εφευρέτες, πατέρες ή ιδιοκτήτες -ξεπήδησε από την ευφυΐα των Ναπολιτάνων. Η πίτσα είναι Νάπολη και η Νάπολη είναι πίτσα». © Shutterstock

Στη συνέχεια ήρθε η πιο γνωστή στιγμή στην ιστορία της πίτσας. Ο βασιλιάς και η βασίλισσας της προσφάτως ενωμένης Ιταλίας επισκέφθηκαν τη Νάπολη το 1889 και η Βασίλισσα Μαργαρίτα ήθελε πολύ να δοκιμάσει την τοπική σπεσιαλιτέ.

«Επικοινώνησε με τον καλύτερο pizzaiolo στη Νάπολη και τις προσφέρθηκαν τρεις διαφορετικές πίτσες: η πρώτη ήταν λευκή με χοιρινό λίπος, τυρί caciocavallo και βασιλικό, η δεύτερη με ελαιόλαδο και αντζούγιες και η τελευταία με ντομάτες, μοτσαρέλα και βασιλικό, επισημαίνει ο Ζανκάνι.

«Σύμφωνα με τον μύθο η βασίλισσα επέλεξε την τρίτη επειδή της θύμιζε τη σημαία της Ιταλίας». Ετσι «γεννήθηκε» η πίτσα Μαργαρίτα.

Η Νάπολη

Μπορεί έκτοτε η πίτσα να έχει ταξιδέψει σε σχεδόν όλα τα μέρη του κόσμου, αλλά η Νάπολη καλωσορίζει αναρίθμητους επισκέπτες που θέλουν να φάνε «την αυθεντική πίτσα» ετησίως.

«Η πίτσα είναι ένα από τα σύμβολα της πόλης, δεν θα μπορούσε να είναι και κάτι διαφορετικό, δεδομένου ότι γεννήθηκε εδώ σαν ένα προϊόν του λαού, συχνά θρέφοντας ολόκληρες οικογένειες» λέει ο Αντόνιο Πάτσε, ιδρυτής και πρόεδρος της ομοσπονδίας Associazione Verace Pizza Napoletana που ιδρύθηκε το 1984 και έχει ως σκοπό τη διατήρηση της ναπολιτάνικης παράδοσης.

«Όπως μου αρέσει να λέω, η ναπολιτάνικη πίτσα δεν έχει εφευρέτες, πατέρες ή ιδιοκτήτες -ξεπήδησε από την ευφυΐα των Ναπολιτάνων. Η πίτσα είναι Νάπολη και η Νάπολη είναι πίτσα».

Ο Πάολο Γκραμάλια, ιδιοκτήτης και σεφ στο βραβευμένο με αστέρι Michelin εστιατόριο President στην Πομπηία, μιλάει για τη σχέση Νάπολης-πίτσας με παρόμοιο ρομαντισμό.

«Η πίτσα ανήκει στη Νάπολη», τονίζει, συγκρίνοντας τις ικανότητες των Ναπολιτάνων στην πίτσα με τις ποδοσφαιρικές ικανότητες του Ντιέγκο Αρμάντο Μαραντόνα, ο οποίος έπαιξε στην ομάδα της Νάπολης από το 1984 μέχρι το 1991.

«Μπορεί να μην είχε την τεχνική αυτήν κάθε αυτήν, αλλά είχε το ποδόσφαιρο μέσα του, ήταν μία ιδιοφυΐα με ένα μαγικό άγγιγμα. Στην Νάπολη οι pizzaioli έχουν το ίδιο μαγικό άγγιγμα».

Πίτσα
Αν και η πίτσα με ανανά αποτελεί «καυτό θέμα» συζήτησης, οι Ιταλοί φαίνεται να μην ενοχλούνται τόσο από αυτήν τη «βλάσφημη» προσθήκη. © Shutterstock

Η μετανάστευση

Μόλις είχε λάβει τη βασιλική σφραγίδα, η πίτσα ήταν και επισήμως μία από τις ιταλικές σπεσιαλιτέ, αλλά αντιθέτως με ότι θα περίμεναν αρκετοί δεν ήταν η Βασίλισσα Μαργαρίτα που «παρέδωσε» την πίτσα σε όλο τον πλανήτη, αλλά οι φτωχοί Ιταλοί μετανάστες ήταν αυτοί που μετέφεραν την κληρονομιά τους σε όποιο μέρος και αν βρέθηκαν.

Στην αρχή του 19ου αιώνα οι Ιταλοί κυρίως από τις νότιες περιοχές της χώρας μετανάστευσαν μαζικά προς τις Ηνωμένες Πολιτείες. Προφανώς, πήραν μαζί τους και τις συνταγές τους.

«Οι Αμερικανοί λένε ότι η πίτσα δημιουργήθηκε από τους Ναπολιτάνους, αλλά οι Αμερικανοί την έμαθαν στον κόσμο. Συμφωνώ», λέει ο Ντιέγκο Ζανκάνι.

Είναι η αμερικανική παραλλαγή της πίτσας που αρέσει στην Κριστίν Ριστέινο, καθηγήτρια ιταλικής γλώσσας και λογοτεχνίας στο Emory Universiy με ιδιαίτερο ενδιαφέρον στην πολιτισμική ιστορία του φαγητού.

Η Ριστέινο συγκρίνει την εξέλιξη της πίτσας στις ΗΠΑ με την ταινία «Big Night» στην οποία δύο πρώτης γενιάς Ιταλοί μετανάστες, οι οποίοι ανοίγουν ένα εστιατόριο στο Jersey Shore και διαφωνούν με τον αν πρέπει να προσαρμόσουν το φαγητό τους στα γούστα των Αμερικανών.

Η Ριστέινο αναφέρει επίσης ότι ένας ακόμη παράγοντας που οδήγησε στην «έκρηξη δημοφιλίας» της πίτσας ήταν και… ο αμερικανικός στρατός.

«Οταν οι Αμερικανοί ήρθαν στην Ιταλία στο τέλος του πολέμου, ανακάλυψαν ότι τους άρεσε πολύ η πίτσα, οπότε φεύγοντας την “πήραν” μαζί τους πίσω στην ΗΠΑ», τονίζει η Ριστέινο.

Οι Αμερικανοί βοήθησαν και με την εφευρετικότητά τους. Ο Ζανκάνι, ο οποίος θυμάται ότι στα φοιτητικά του χρόνια στο Λονδίνο έτρωγε πίτσα «γιατί ήταν η πιο φθηνή επιλογή για να επιβιώσει», αναφέρει ότι η αμερικανική εφεύρεση του παγώματος της ζύμης στη δεκαετία του 1950 ήταν η στιγμή που η πίτσα πραγματικά «κατέλαβε» την υφήλιο. Ο Ζανκάνι αναφέρει επίσης ότι παρόλο που αναφερόταν στη Νάπολη, το χιτ του Ντιν Μάρτιν, «That’s Amore», έπαιξε καθοριστικό ρόλο στο να λάβει η πίτσα περίοπτη θέση στην «αμερικανική κουζίνα».

Οι «άλλες» πίτσες

Μπορεί η πίτσα να κατέλαβε την υφήλιο, αλλά στην Ιταλία η δημοφιλία της «έπεφτε» συνεχώς.

Παρέμεινε μία καθαρά ναπολιτάνικη παράδοση για πολλά χρόνια, πριν τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο λίγοι γνώριζαν για την πίτσα βορείως της Ρώμης και μόλις την έμαθαν δεν ήταν «κεραυνοβόλος έρωτας». «Ηρθε μαζί με την εσωτερική μετανάστευση που έλαβε χώρα κατά τις δεκαετίες του 1950 και 1960», επισημαίνει ο Ζανκάνι.

Σήμερα, τα πράγματα έχουν αλλάξει και η πίτσα θεωρείται «εθνικό πιάτο». Οι Ρωμαίοι έχουν φτιάξει τη δική τους εκδοχή, η οποία έχει πιο λεπτή ζύμη. Αν θεωρείτε ότι οι Ιταλοί μισούν την «μπασταρδοποίηση» της δημιουργίας τους, ίσως πρέπει να το ξανασκεφτείτε.

«Αυτό συμβαίνει με όλα τα φαγητά, προσαρμόζονται στις τοπικές γεύσεις», λέει ο Ζανκάνι, ο οποίος βέβαια παραδέχεται ότι προτιμά την αυθεντική ναπολιτάνικη συνταγή.

«Το αμερικανικό στιλ είναι κάπως διαφορετικό, το ίδιο και τα υλικά. Η πίτσα με ανανά είναι μία περίεργη ιδέα, αλλά αν σου αρέσει, καλώς. Ναι είναι μία παρωδία υπό μία έννοια, αλλά αυτό ισχύει για όλα τα φαγητά».

Στο ίδιος μήκος κύματος κινούνται και οι σκέψεις του Πάτσε για τις παραλλαγές της πίτσας.

«Δεν μπορώ παρά να σεβαστώ οποιονδήποτε φτιάχνει οποιοδήποτε είδος πίτσας με αφοσίωση», λέει. «Ποτέ δεν είπαμε ότι η ναπολιτάνικη πίτσα είναι η καλύτερη, απλά είπαμε ότι είναι διαφορετική».

«Το πλεονέκτημά μας είναι η απλότητα και είμαστε χαρούμενοι που τα τελευταία χρόνια πολλές εκδοχές της αμερικανικής πίτσας οι οποίες ήταν πλούσιες σε συστατικά αλλά ελλιπείς στην εκτέλεση, μετατρέπονται σε ένα προϊόν υψηλής ποιότητας με καλά επιλεγμένα συστατικά», προσθέτει.

με πληροφορίες από CNN Travel

Renova Deco
Smart Booking Title
Smart Booking

Explore More